Khi AI thay đổi thị trường việc làm: Chuẩn bị gì cho ngành nghề tương lai?

Sau kỳ thi THPT 2026, áp lực chọn đại học vẫn là bài toán lớn với nhiều học sinh lớp 12. Song điều nhiều phụ huynh và học sinh quan tâm hiện nay không chỉ là chọn trường nào, mà là học ở đâu để sẵn sàng trước bối cảnh AI đang thay đổi nhanh thị trường lao động – nơi tư duy giải quyết vấn đề, khả năng thích nghi, ngoại ngữ và trải nghiệm thực tiễn ngày càng được ưu tiên. 

Ở góc độ tuyển sinh, năm 2026 cũng ghi nhận thay đổi khi Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định mỗi trường sử dụng tối đa 5 phương thức xét tuyển. Việc tinh gọn được kỳ vọng giúp giảm “nhiễu” thông tin, để học sinh tập trung hơn vào những lựa chọn phù hợp với định hướng dài hạn.

Theo xu hướng mới, học sinh chủ động lựa chọn môi trường học tập thay vì chỉ chờ kết quả thi (Ảnh: NEU).

Chọn môi trường để thích nghi với tương lai 

Trong bối cảnh AI len lỏi vào hầu hết hoạt động của doanh nghiệp, kiến thức sách vở đơn thuần không còn là lợi thế đủ lớn. Vì vậy, ngày càng nhiều gia đình chủ động tìm hiểu những môi trường không chỉ giúp người học xây dựng nền tảng chuyên môn vững vàng, mà còn phát triển tư duy giải quyết vấn đề, khả năng thích nghi, ngoại ngữ và trải nghiệm thực tiễn. 

Theo xu hướng đó, các chương trình đào tạo quốc tế trong trường đại học nhận được nhiều sự quan tâm, đặc biệt với nhóm học sinh muốn tiếp cận môi trường chuẩn quốc tế ngay tại Việt Nam nhưng vẫn cân đối được chi phí và lộ trình học tập.

IBD@NEU là một ví dụ cho mô hình này. Triển khai từ năm 2005, chương trình liên kết với các trường Đại học West of England, ĐH Coventry, ĐH Leeds Beckett, ĐH Lincoln (VQ Anh), ĐH Boise State, ĐH Andrews (Mỹ) và cho phép sinh viên lựa chọn nhiều lộ trình khác nhau: học hoàn toàn tại Việt Nam (4+0) hoặc chuyển tiếp quốc tế (3+1, 2+2, 1+2), tùy định hướng cá nhân và điều kiện của gia đình.

Sinh viên IBD học tập trong môi trường quốc tế (Ảnh: NEU).

Cách thiết kế đó cho thấy một sự thay đổi trong cách tiếp cận giáo dục đại học. Thay vì buộc sinh viên phải chọn học trong nước hay du học, các chương trình như IBD@NEU tạo ra một lộ trình mềm hơn: học trong môi trường quốc tế tại Việt Nam, và có thể trải nghiệm học tập ở nước ngoài nếu phù hợp.

Từ “chọn trường” sang “chọn lộ trình” phù hợp

Song song với xu hướng chủ động lựa chọn đại học, cách học sinh chọn môi trường đào tạo cũng đang thay đổi. Nếu trước đây trọng tâm thường là chọn được một trường phù hợp, thì hiện nay nhiều phụ huynh và học sinh bắt đầu quan tâm nhiều hơn đến chất lượng đào tạo, trải nghiệm học tập, khả năng thích nghi nghề nghiệp và tính linh hoạt của lộ trình sau tốt nghiệp.

Tại IBD@NEU, sinh viên không chỉ học theo mô hình thi cử cuối kỳ, mà còn được đánh giá thông qua bài luận, nghiên cứu, thuyết trình, dự án nhóm và các nhiệm vụ học tập theo hướng ứng dụng.

Cách tiếp cận này đòi hỏi người học phải chủ động tìm kiếm thông tin, phản biện, trình bày ý tưởng và phối hợp với người khác để hoàn thành công việc. Sinh viên được tham gia các hoạt động thực tiễn, bài tập tình huống, dự án và môi trường doanh nghiệp ngay trong quá trình học. Điều này giúp người học hiểu rõ hơn về công việc, yêu cầu của thị trường và năng lực của chính mình.

Với phụ huynh, đây là một lợi thế đáng lưu ý. Thay vì chờ đến năm cuối mới thử sức trong môi trường làm việc, sinh viên có cơ hội va chạm sớm hơn, từ đó điều chỉnh lộ trình học tập và phát triển bản thân ngay trong những năm đại học.

Chọn đại học không chỉ cho 4 năm, mà cho cả chặng đường dài phía sau

Theo định hướng của chương trình, IBD@NEU chú trọng phát triển đồng thời 5 giá trị cốt lõi gồm Tư duy độc lập, Kỹ năng chuyên môn, Trí tuệ cảm xúc, Bản sắc văn hoá và Trải nghiệm toàn cầu – những yếu tố được xem là nền tảng của một thế hệ Alpha sẵn sàng thích nghi với môi trường làm việc nhiều biến động và hội nhập quốc tế.

Nhiều học sinh hiện không chỉ là chọn một trường đại học, mà là chọn môi trường phù hợp để phát triển năng lực và sẵn sàng cho tương lai. Khi AI đang thay đổi cách thế giới vận hành, những chương trình đại học vừa có nền tảng học thuật, vừa tích hợp trải nghiệm thực tiễn và rèn luyện khả năng thích nghi sẽ là lựa chọn hàng đầu cho một thế hệ trẻ bản lĩnh trước thời cuộc.